Ερωτευμένος λύκος

Κάτι σαν τον κακό λύκο του Αρκά, το αγελαίο τετράποδο εμφανίζεται στο κομμάτι του Sam the Sham θύμα ερωτικής παράκρουσης.

Παρακάτω σε μία πιο βρώμικη και λάγνα έκδοση από τους Meteors, που αναμφίβολα μπορούμε να τους φαντασθούμε ως άλλους λύκους, με καρδιά σμπαράλια, αλλά με αθάνατα στητή “τουλούμπα”.

Η Αμερικάνικη περίπτωση στη σκέψη του Thorstein Veblen (1857-1929)

Ανεβάζω σε δίκη μου, δοκιμαστική μετάφραση ένα απόσπασμα από το έργο του Th. Veblen Imperial Germany and the industrial revolution, του 1915. Για όσους ενδιαφέρονται για βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία για το συγγραφέα παραπέμπω εδώ. Πληροφοριακά να πω ότι τις συνθήκες μέσα στις οποίες εκδίδεται η μελέτη διαμορφώνει ο 1ος παγκόσμιος πόλεμος. Με βάση τον τίτλο και το περιεχόμενο που ανάμεναν αμερικάνοι και άγγλοι αξιωματούχοι και ιθύνοντες, η μελέτη προορίστηκε για πολιτική προπαγάνδα σε βάρος της Γερμανίας. Κατόπιν, όμως, το σχέδιο αυτό απορρίφθηκε. Όσοι κάνετε τον κόπο να πάρετε μια μικρή γεύση από τα θέματα που θίγονται, με βάση το τμήμα που παραθέτω, θα καταλάβετε ίσως τη μεταστροφή της απόφασής τους. Να σημειώσω ακόμη ότι το εν λόγω απόσπασμα δεν βρίσκεται στο κύριο κορμό της μελέτης, αλλά στα εκτενή “Συμπληρωματικά σχόλια” που βρίσκονται στο τέλος της. Αποτελεί, δε, χαρακτηριστικό τμήμα (υποθέτω) του ειδικού σχολίου επάνω στην αμερικάνικη περίπτωση. Εν συντομία, ο σχολιασμός αφορά το ερώτημα γιατί η Αμερική δεν προΐσταται, τότε, στη βιομηχανική ανάπτυξη -πράγμα που θα κάνει μερικές δεκαετίες αργότερα. Με αφορμή αυτό ο Veblen ξεδιπλώνει σχεδόν ολόκληρο το χάρτη της συνολικής προβληματικής της σκέψης του. Αυστηρά λακωνικά βέβαια και σε στιγμές, τρόπον τινά, κωδικοποιημένα. Χωρίς, όμως, αυτό να εμποδίζει κάποιον να διακρίνει πρόδηλα το λόγο που αποκλήθηκε από τους συγκαιρινούς του ως αιρετικός -συχνά, από εκεί και πέρα, με κατάχρηση του όρου από τους εκάστοτε ειδικούς.

“Σχόλιο IV

Δεν αποτελεί μέρος αυτής της μελέτης να παρέχει εκτιμήσεις επάνω στην αμερικάνικη βιομηχανική επιχείρηση [business enterprise], ή σχετικά με τις ενασχολήσεις των αμερικάνων επιχειρηματιών με τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους και τις δυνατότητες της χώρας. Ωστόσο, ορισμένες συναφείς εκτιμήσεις ενδέχεται να συνεισφέρουν σε κάποιο βαθμό στην επιχειρούμενη σύγκριση ανάμεσα στην Αγγλία και τη Γερμανία αναφορικά με αυτό το σημείο. [Σημ. Αναφέρεται στο ότι η Γερμανία, λόγω της καθυστερημένης εκβιομηχάνισής της, έχει στον παρόν μεγαλύτερα περιθώρια οικονομικής ανάπτυξης.]

Στο δημόσιο λόγο πολλά λέγονται για τις απεριόριστες δυνατότητες αυτής της χώρας, και για την απόλυτη ελευθερία, τόλμη και προσήλωση των επικεφαλής βιομηχάνων της, που αναλαμβάνουν τα επιχειρηματικά εγχειρήματα [enterprising captains of industry]. Είναι αλήθεια, αυτά τα εγκώμια προέρχονται συνηθέστερα και με μεγαλύτερη ευφράδεια από τις τάξεις των μελών του επαγγέλματος, όμως, παρόλα αυτά, αποτελούν ένα τόσο αναπόσπαστο άρθρο της λαϊκής δοξασίας ώστε οποιαδήποτε αμφισβήτησή τους καταλήγει σε μια αίρεση αγνώμων, αν όχι απεχθή. Συνεπώς θα ήταν περισσότερο εύστοχο να εκθέσει κανείς τις συνθήκες του πράγματος, παρά να προσθέσει ανώφελες διακηρύξεις.

Παγκόσμια εκστρατεία νόμου και τάξης…

Αναδημοσίευση απο την Ελευθεροτυπία (Τετάρτη 18 Νοεμβρίου) του Χρόνη Πολυχρονίου

LOIC WACQUANT: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΠΕΡΚΛΕΪ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΟ «ΑΟΡΑΤΟ ΧΕΡΙ» ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΜΕ ΤΗ «ΣΙΔΕΡΕΝΙΑ ΓΡΟΘΙΑ» ΤΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ.

Κοινωνική πρόνοια και ποινική Δικαιοσύνη είναι οι δύο αιχμές μιας επίθεσης για τον έλεγχο των φτωχών και την υποταγή τους στις επιλογές που λειτουργούν εις βάρος τους, σύμφωνα με τον Γάλλο κοινωνιολόγο, Loic Wacquant.

Ειδικευμένος στην αστική κοινωνιολογία, την αστική φτώχεια, τις φυλετικές ανισότητες και την εθνογραφία, ο καθηγήτης Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια και συγγραφέας πολλών συγγραμμάτων, με τελευταίο το «Τιμωρώντας τους φτωχούς: Η νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση της κοινωνικής ανασφάλειας», μιλά στην «Ε» για μέσα και τεχνικές κοινωνικού ελέγχου.

Στο τελευταίο σας βιβλίο γράφετε ότι η κρατική κινητοποίηση για την επιβολή του νόμου και της τάξης εκτοξεύθηκε τα τελευταία 25 χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες και τώρα εξαπλώνεται με φρενήρεις ρυθμούς στην Ευρώπη. Ποιες συνθήκες οδήγησαν στην εμφάνιση αυτή της τάσης στις ΗΠΑ και γιατί η Ευρώπη γνωρίζει τώρα το ίδιο φαινόμενο;

«Κατά τις τρεις δεκαετίες μετά την κορύφωση του κινήματος των Πολιτικών Δικαιωμάτων, οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν το ρόλο του ηγέτη στην προοδευτική δικαιοσύνη, που θα έδειχνε στην ανθρωπότητα το δρόμο για “μια κοινωνία χωρίς φυλακή”, και αναδείχθηκαν σε απόστολο της “μηδενικής ανοχής” στην αστυνόμευση, σε εμπνευστή της λογικής “Στις τρεις φορές καίγεσαι” και σε παγκόσμιο πρωταθλητή της φυλάκισης. Γιατί; Η συμβατική απάντηση είναι ότι αυτή η εκπληκτική εξάπλωση τις τιμωρίας ωθήθηκε από την αύξηση της εγκληματικότητας. Αντιθέτως όμως, στη διάρκεια όλης αυτής της περιόδου η εγκληματικότητα σε πρώτη φάση σταθεροποιήθηκε και εν συνεχεία μειώθηκε. Σκεφτείτε αυτή την απλή στατιστική: οι ΗΠΑ είχαν το 1975 21 κρατουμένους για κάθε 10.000 “καταχωρισμένα εγκλήματα”. Τριάντα χρόνια αργότερα είχαν 125 κρατουμένους για κάθε 10.000 εγκλήματα. Αυτό σημαίνει ότι, επί σταθερού αριθμού εγκλημάτων, το αμερικανικό κράτος επέβαλλε εξαπλάσιες ποινές.

Aνάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα

Στις 30 Οκτωβρίου 1938, μια ημέρα πριν τη γιορτή του Halloween ο Orson Welles μετέδωσε το επεισόδιο “Ο Πόλεμος των Κόσμων” της ραδιοφωνικής σειράς του Mercury Theatre της Νέας Υόρκης. Η ραδιοφωνική απόδοση του κειμένου του Η.G Wells ήταν τόσο πειστική που οι ακροατές (ειδικά αυτοί που έχασαν το discalimer) πείστηκαν ότι όντως είχαν προσγειωθεί Αρειανοί στη Γη και είχαν αρχίσει να εξολοθρεύουν ανθρώπους. Ο πανικός που επικράτησε οδήγησε πολλούς ακροατές στα πρόθυρα καρδιακής προσβολής ενώ άλλοι προέβησαν σε ακραίες συμπεριφορές που θύμιζαν θρησκόληπτους αιρετικούς πεπεισμένους ότι το τέλος έχει έρθει. Ένας άνδρας στο Πιτσιμπουργκ επιστρέφοντας σπίτι βρήκε τη γυναίκα του με ένα μπουκαλάκι δηλητήριο στο χέρι να αναφωνεί ότι προτιμά να αυτοκτονήσει απο το να εξολοθρευτεί από εξωγήινους ενώ πιο τολμηροί τηλεφωνούσαν στην εφημερίδα και δήλωναν εθελοντές στο πλευρό της αστυνομίας στη αντιμετώπιση των εισβολέων!! Ακόμα πιο ακραίοι ακροατές στη Βοστόνη ανέφεραν ότι είδαν φωτιές που άναψαν οι Αρειανοί στο Boston Globe ενώ φυσικά δεν έλειψαν και έκτακτες προσευχές των απανταχού πιστών στις εκκλησίες προκειμένου να ζητήσουν βοήθεια και φυσικά οι πιο ετοιμοπόλεμοι που μάζεψαν τα πράγματα τους και εγκατέλειψαν τα σπίτια για λόγους που ακόμα και 70 χρόνια μετά αγνοεί η κοινή λογική.
Παρανόηση που οφείλεται στο απύθμενο ταλέντο του Orson Welles όπου εκείνο τον καιρό έκανε τα πρώτα βήματα της καριέρας του ή συμπεριφορά μιας μάζας με μηδενική ικανότητα κριτικής σκέψης όπου ακροβατεί κατά μήκος μιας λεπτής διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στην αλήθεια, το ψεύδος, φαντασία και τη μυθοπλασία;Υπεύθυνος χρίζεται ο καλλιτέχνης λόγω απόδοσης υπερβολικού ρεαλισμού ή το κοινό για το λόγο που προαναφέρθηκε? Μοναδικό ελαφρυντικό του πανικόβλητων πολιτών ίσως να είναι η ελάχιστη εμπειρία που μπορεί να είχε εκείνα τα χρόνια απέναντι στη (τότε) βιομηχανία του θεάματος και στο περίεργο μαύρο κουτί όπως αναφέρει και και ο Orson Welles στο βίντεο που ακολουθεί. Παρ` όλα αυτά, αναφέρεται πως ο Orson Wells όταν ρωτήθηκε να σχολιάσει το συμβάν αντιμετώπισε με εμπαιγμό και αλαζονεία την αντίδραση του κόσμου αλλά δεν μπόρεσα να βρω κάτι σχετικό στο διαδίκτυο. Για την ιστορία πάντως αναφέρεται ότι το γεγονός ήταν αρκετά αξιοπρόσεκτο και για το λόγο αυτό γυρίστηκε η ταινία “The Night that panicked America” (1975). Αυτούσια η εκπομπή του Γουέλς υπάρχει στο Youtube (part 1, part 2) ενώ το παρακάτω βίντεο περιγράφει την ατμόσφαιρα που επικράτησε στην Αμερική την ημέρα της μετάδοσης με μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν το συμβάν.

Την ίδια δεκαετία με τον “Τhe Night that panicked America” το Hollywood πλάσαρε τον Dirty Harry, το σκληρο αστυνομικό του εκφυλισμένου και παραδομένου σε κάθε λογής έγκλημα Σαν Φραντζίσκο. Ο “κακός” της ταινίας ήταν ο Scorpio (Andrew Robinson) όπου ο Dirty Harry, ως θιασώτης της μηδενικής ανοχής, ύστερα απο ανελέητο κυνηγητό και με τη βοήθεια του ιερού του πέλεκυ (Μαγκνουμ) καταφέρνει και τον σκοτώνει.Η κινηματογραφική φιγούρα του Clint Eastwood ενσωματώνει τη βία και τη δίκη στην συμπεριφορά του ή ακόμα καλύτερα εκφράζει το συλλογικό αίτημα της περισσότερης αστυνομίας και της περισσότερο τιμωρητικής δικαιοσύνης, αίτημα που αναβίωσε εν μέρει και τη δεκαετία των `90 και `00. Δεν θυμάμαι πόσες ταινίες με τον επιθεωρητή Callahan βγήκαν (και πραγματικά δεν είχα καμιά όρεξη να ψάξω) αλλά μια παρόμοια τύπου παρανόηση μεταξύ αλήθειας και φαντασίας έλαβε χώρα και εδώ.
Η δεκαετία του `70 ήταν αυτή των Μαύρων Πανθήρων και των Weatherman ενώ το Σαν Φρανσίσκο αποτελεί φυτώριο ριζοσπαστικών ιδεών και της αμερικάνικης αντικουλτούρας. Κύριο πρόβλημα των νεοφιλελεύθερων αποτελούσε η το κοινωνικό κράτος (welfare state), ένα ενδοσυστημικό κουβάρι που ενισχύονταν απο δηλώσεις συμπόνοιας κρατικών φορέων υπέρ των θυμάτων της αστυνομικής βίας και έπαιρνε σάρκα και οστά απο τις οργανώσεις που αναφέραμε, το γυναικείο κίνημα, του χίπις, τους μπιτνικ κτλ. Ο Dirty Harry αποτελεί την έξοδο απο αυτό το πρόβλημα αφού ενσαρκώνει την εικόνα “πολύ κράτος, ελάχιστη διακυβέρνηση” και που εκφράζεται καλύτερα μέσα απο τη φράση του Φουκώ “κυβερνούμε λίγο”. Επιπλέον, βρισκόμαστε σε ψυχροπολεμική περίοδο και η κόκκινη απειλή στοιχειώνει ολόκληρο το φαντασιακό της επίσημης Αμερικής.
Μέσα σε αυτές τις ιστορικο-πολιτικές συνθήκες, οι θεατές για ακόμη μια φορά παρερμήνευσαν μια ταινία μαζικής κατανάλωσης και κουλτούρας μη μπορώντας να διαχωρίσουν την αλήθεια απο το ψέμα, το μύθο απο την πραγματικότητα. Ο “κακός” της υπόθεσης Andrew Robinson (Scorpio) δέχτηκε απειλές για τη ζωή προφανώς απο αφελείς θεατές της ταινίας. Η κόκκινη μάσκα που φορούσε κατά τη διάρκεια της ταινίας ταυτίστηκε σημειολογικά με την “κόκκινη απειλή” και κατάφερε να φοβίζει και να τρομοκρατεί αυτόνομα το κοινό ακόμα και μετά την έξοδο απο τις αίθουσες. Στην προκειμένη περίπτωση δεν μπορούμε να καταφύγουμε στην ασυλία της περίπτωσης του “The world of the worlds” αλλά η γραμμή ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα φαίνεται ότι παρέμεινε δυσδιάκριτη.

Διαβάστε: “Ο Βρώμικος Χάρυ ώς κοινωνικό αίτημα ” ΠΑΝΟΠΤΙΚόΝ 8, τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης.

Ψευδής Ενότητα (Radical Desire)

Εξαιρετικό κείμενο απο το εξαιρετικό blog Radical Desire για τα κοινωνικά δίκτυα (κλικ στην εικόνα)

Υπόνομοι και υπονομευτές

“Δεν υπάρχει κοινωνία που να μην έχει τις καταπακτές της. Το κοινωνικό έδαφος είναι σκαμμένο παντού, σ όλα τα σημεία του, είτε για καλό είτε για κακό. Οι υπόνομοι, άλλοι βρίσκονται σε μεγαλύτερο βάθος άλλοι σε μικρότερο.Το 18ο αιώνα, ένας απο τους υπονόμους, τους σχεδόν φανερούς, ήταν και η Εγκυκλοπαίδεια. Το σκοτάδι που προετοίμασε τον πρώτο χριστιανισμό καραδοκούσε την κατάλληλη στιγμή για να ανατινάξει τους καίσαρες και να γεμίσει το ανθρώπινο γένος με φως, γιατί το φως κρύβεται στο στο ιερό σκοτάδι…….”
Κάτω απο το κοινωνικό οικοδόμημα υπάρχουν λογής υπόνομοι λογής λογής: υπόνομος θρησκευτικός, φιλοσοφικός, οικονομικός, επαναστατικός. Άλλοι σκάβουν με την ιδεολογία, άλλοι με το θυμό μερικοί με τους αριθμούς. Και όταν σκάβουν όλοι αυτοί συνεννοούνται μεταξύ τους φωναχτά…
Κάθε ουτοπία προχωρεί κάτω απο το κοινωνικό έδαφος, μέσα σε οχετούς που απλώνονται ολούθε. Που και που οι οχετοί αυτοί βαδίζουν παράλληλα, πολύ κοντά, ο ένας πάει να πάρει τη θέση του άλλου και έτσι γίνεται ένα μπέρδεμα. Ο Ρουσό δανείζει στον Διογένη την τσάπα, ο Διογένης πάλι, δανείζει στο Ρουσό το φτυάρι του. Αρπάζεται ο Καλβίνος με τον Σοκίνους απο τα μαλλιά. Όχι σπάνια έρχονται αντιμέτωποι και η φαγωμάρα γίνεται μοιραία. Μα με τίποτα δεν σταματούν και δεν ματαιώνονται τέτοιες ενέργειες, που αναγκαστικά τείνουν να πραγματοποιήσουν μια αντικειμενική επιδίωξη. Είναι ενέργειες σημαντικές όσο και αόρατες, ίδιες η μία με την άλλη που αυξομειώνονται, ανεβοκατεβαίνουν μπαινοβγαίνουν σε τούτα τα σκοτάδια και σιγά σιγά αλλάζουν τον κόσμο απο τα μέσα προς τα έξω, από τα κάτω προς τα πάνω. Η κοινωνία μόλις που υποψιάζεται το υπόγειο αυτό σκάψιμο, που ενώ δεν την πειράζει στη επιφάνεια, το φλοιό, της αλλοιώνει τα σπλάχνα. Ανάλογες με τις υπόγειες στοές είναι και οι εργασίες και τα αποτελέσματα τους. Απο τα επίμονα τούτα σκαψίματα βγαίνει το μέλλον.
Οσο πιο βαθιά προχωρείς, τόσο πιο μυστηριώδεις είναι οι εργάτες. Ως το σημείο που μπορεί να φτάσει ο κοινωνικός φιλόσοφος, γίνεται καλή δουλειά.Παρακάτω η δουλειά είναι αβέβαιη……όταν μπεις σε ορισμένο βάθος, βλέπεις υπονόμους αδιαπέραστους απο το πνεύμα του πολιτισμού……Μια περίεργη σκάλα κατεβαίνει στα χθόνια. Κάθε σκαλοπάτι ανταποκρίνεται σ ένα πάτωμα όπου μπορεί να πατήσει το πόδι της η φιλοσοφία και όπου συναντάς ένα απο τους εργάτες, που κάποτε είναι θεοί και κάποτε τέρατα σατανικά…..Και η κάθετη διαδοχή συνεχίζεται. Ακόμα βαθύτερα μέσα σε μια σύγχηση, όπου αρχίζει να γίνεται σκοτεινό το θαμπό φώς, συναντάς ανθρώπους αβέβαιους, ζοφερούς, που ίσως δεν πρόλαβαν τη ζωή…
…….Εκεί δεν έχει καθόλου φως. Φοβερός τόπος. Ας τον ονομάσουμε <>. Εϊναι ο βόθρος του αδιάπεραστου σκοταδιού……..Εδώ βασιλεύει η ιδιοτέλεα. Ενδιαφέρονται να χορτάσουν μόνο αυτοί. Δεν έχουν συνείδηση. Στην καρδιά τους υπάρχει ένα τρομερό κενό. Η αμάθεια και η εξαθλίωση είναι μητριές τους, μα τις έχουν για μητέρες. Η ανάγκη τους οδηγεί και η όρεξη είναι η ηδονή τους ολόκληρη. Αγρια θηρία θυμίζει η λαιμαργία τους. Η δυστυχία τους σπρώχνει στο έγκλημα. Αντί για το απόλυτο, λαχταρούν την ωμή, την ταπεινή ύλη. Κι έτσι ο άνθρωπος καταντά δράκος. Ξεκινώντας απο την πείνα και τη δίψα, μεταβάλλεται στο τέλος σε ον διαβολικό.
Κάτω απο την κοινωνία υπάρχει-και θα υπάρχει ωσότου χαθεί η αγραμματοσύνη- το μεγάλο άντρο του κακού και του ολέθρου. Είναι το υπόγειο που συναντάτε στο ακρότατο βάθος. Άλλο δε θα ανακαλύψετε πιο βαθιά. Είναι ο εχθρός όλων των άλλων υπογείων….
Ότι υπάρχει (και τις ανώτερες αυτές στοές) το εχθρεύεται με πάθος, με μανία. Σε τούτο το υπόγειο δεν προετοιμάζεται η καταστροφή μόνο της τωρινής κοινωνίας, μα και του ανθρωπίνου πνεύματος, του πολιτισμού, της επανάστασης, της προόδου, της επιστήμης, της φιλοσοφίας……..Όταν καταστραφεί η τρώγλη της αμάθειας, θα καταστραφεί μαζί και ο τυφλοπόντικας που λέγεται έγκλημα……Όσο η κοινωνία θα ναι σάπια, θα υπάρχουν και τα αποβράσματα της. Τα άτομα χάνονται, μα δεν χάνεται το είδος, που δεν αλλάζει…..Κάτι χρειάζεται βέβαια για να χαθούν τα απαίσια τούτα ανθρωπόμορφα φίδια: το φώς, το πολύ φώς. Φωτίστε την κοινωνία απο τα υπόγεια της

Γραμμικότατη και εν μέρει διαχρονικότατη ανάλυση της απανταχού κοινωνικής μιζέριας απο το Βικτωρ Ουγκό, “Οι Άθλιοι” Βιβλίο έβδομο, “Η Πατρομινέτ” Εκδόσεις “Α. Α Λιβάνη”

Δωρεάν Λοβοτομή

ή αλλιώς υποχρεωτική στρατιωτική θητεία. Για τη χρησιμότητα αυτού του θεσμού εν έτη 2009 είναι πιστεύω άκρως περιττό να γραφτεί οτιδήποτε που να έχει να κάνει με μια ιδεολογική τοποθέτηση ενάντίον του μιας και θα χαραμιστεί δωρεάν ιντερνετικό μελάνι. Για να ρίξω λίγο το επίπεδο (ένα τέτοιο θέμα το αξίζει), θα πω ότι ο στρατός (εννοώντας την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία) είναι απλά μια μαλακία και μισή. Για να ξανα ανεβάσω το επίπεδο και να το τοποθετήσω πιο κομψά, πρόκειται για έναν παρασιτικό, μισοπεθαμένο, εσωστρεφή θεσμό που διατηρείται ως έχει γιατί απλα δεν καταργείται..εννοώντας ότι δεν υπάρχει κανένας προφανής λόγος για την διατήρηση του αλλά ούτε κανένα (φαινομενικά) ισχυρό κίνητρο για την κατάργηση του. Υπάρχει και αποτελεί μια ακτινογραφία της ελληνικής κοινωνίας όπου το δίπολο κοινωνία-στρατός αλληλοτροφοδοτείται με πελατειακές σχέσεις για κομματικά-στρατιωτικά μικροσυμφέροντα, τη νοοτροπία του βολέματος όπου το να λουφάρεις ή να γλυτώσεις ασκήσεις/αγγαρείες όπου άλλοι δεν κατάφεραν να κάνουν μέσω του βύσματος τους αποτελεί άξιο επίδειξης κατόρθωμα ενώ η ύπαρξη στρατοπεδων υπάρχει μόνο για να στηρίζει τις εκαστοτε τοπικές οικονομίες με τους φαντάρους να λειτουργούν και να αντιμετωπίζονται σαν πορωμένοι και χειρίστης ποιότητας τουρίστες κατα τις εξόδους τους. Ο Θερβαντες έλεγε ότι το στρατιωτικό είναι ένα σχολείο όπου ο τσιγκούνης γίνεται ανοιχτοχέρης, και ο ανοιχτοχέρης γίνεται σπάταλος, κάτι που είναι εμφανές στις βαρετές βόλτες όπου ο καθένας περιμένει απλα να περάσει η ώρα και να ξαναμπεί στο στρατόπεδο. Σημαντικό στοιχείο ενός τέτοιου θεσμού αποτελεί το γεγονός ότι αρνειται να εξελιχθεί και να προσαρμοστεί στα δεδομένα της εποχής. Σαν την εκκλησία, έτσι και ο στρατός συντηρούνται στην αδράνεια με δομικό χαρακτηριστικο την αντίσταση τους στην αλλαγή όπως έλεγε ο Σαρτρ.  Σε καμμία περίπτωση δεν γίνεται λόγος για έναν ιδανικό στρατό όπου θα καλύπτει τα κενά του κράτους δωρεάν ή θα στερεί θέσεις εργασίας μέσω των υποχρεωτικών υπηρεσιών των φαντάρων (εξάλλου νομίζω ότι κάτι τέτοιο εξαρτάται απο τα πολιτικά και κοινωνικά πιστέυω του καθενός και κάτι τέτοιο δεν είναι το θέμα αυτού του ποστ). Τι εννοώ…Είμαι ενοείται υπέρ της κατάργησης της υποχρεωτικής θητείας και το (ψευτο)δίλημμα κατάργηση ή εκσυγχρονισμός δεν νομίζω ότι μπορεί να βάζει κανέναν σε σκέψεις για το ποιο είναι προτιμητέο. Δεδομένου όμως ότι μικρά βηματά είναι πιο πιθανά απο τεράστια άλματα και βάσης μερικών απλών παρατηρήσεων κατα τη διάρκεια της θητείας νομίζω ότι κάποια πράγματα θα μπορούσανε να γίνουν..
Μερικά απλά παραδείγματα…

• Παντελώς απαράδεκτο αποτελεί το γεγονός να ετοιμάζεται φαγητο για 600 φαντάρους, να καταναλώνεται μόνο οι 6 και το υπόλοιπο να πετιέται χωρίς αναστολές με τη δικαιολογία “τι σε νοιάζει? εσύ το πληρώνεις?”, ενώ πολύ κοντά να υπάρχουν πόλεις με μετανάστες που πεινάνε και ζούνε σε εξαθλιωμένες σύνθήκες.
• Η βλακώδης απαρχεωμένη πειθαρχία σε εντολές και προστάγματα. Απο τη στιγμή που η πειθαρχία είναι κομβικής σημασιας χαρακτηριστικό τουλάχιστον 8α μπορουσε να χρησιμοποιηθεί έτσι ώστε να μείνει η έννοια της στους φαντάρους αφού τελειώσουν τη θητεία. Πχ. θα μπορούσε να έχει υποχρεωτική ανακύκλωση έτσι ώστε να καθίσταται συνήθεια.
• Σκοπιές. Εδώ πλέον τα λόγια περιττεύουν…θα μπορουσαν να χρησιμοποιηθούν ειδικά το καλοκαίρι για την πρόληψη των πυρκαγιών ή για τον καθαρισμό δρόμων απο βαριές χιονοπτωσεις. Για το θέμα της εναλλακτικής θητείας που ουσιαστικά είναι τιμωρία βασισμένη σε αραχνιασμένα στερεότυπα γίνεται λόγος εδώ

Τα παραπάνω είναι μερικά παραδείγματα απο τα χιλιάδες που θα μπορούσαν να βρεθούν. Μέχρι τώρα ο στρατός το μόνο που προσφέρει είναι ένα τεράστιο κόστος χωρίς να προσφέρει απολύτως τίποτα σε κοινωνικό επίπεδο. Τα παραπάνω αναφέρονται σε λειτουργίες οι οποίες έχουν σαν σκοπό όχι να αναβαθμίσουν το κύρους του στρατού στους κόλπους της κοινωνίας (αυτό είναι χαμένη υπόθεση) αλλά να ωφεληθεί η κοινωνία όσο γίνεται υπο την παρούσα ύπαρξη και μορφή του. Το θέμα της εθνικής ασφάλειας είναι κάτι για το οποίο δεν θα γίνει λόγος…
Επιπλέον, η κατάσταση των φαντάρων είναι ακόμα ένα θέμα άξιο λόγου. Υποβιβασμός σε κατώτερης βαθμίδας θηλαστικά γεμάτα νωθρότητα, βαρεμάρα, ανία, απάθεια υπνωτισμένα και εγκλωβισμένα στο ωράριο και στο ρυθμό του στρατου. Κατάργηση της κοινής λογικής που μέχρι να καταταγείς πίστευες ότι υπήρχε, καλλιέργεια μιας κρυστάλλινης αλληλεγγύης παρωχημένης υφής, τσουβάλιασμα των ορίων αντοχής της υπομονής και κουρασης του καθενός (Βέβαια μαζί με όλα αυτά καταργούνται και οι ιδιοτροπίες του καθενός, κάτι που για μερικούς ανθρώπους είναι πολύ θετικό).Η προσωρινή μεν υποχρεωτική δε κατάργηση της ατομικότητας και η δημιουργία ενός κοινού σημείου εκκίνησης μεσω μιας διαταγής υποβιβασμένης σε παράκλλιση για στρατιωτική συμπεριφορά, εμφάνιση και νοοτροπία (τα 2 πρώτα κατανοητά,το 3ο είναι το πλέον άστοχο) δεν είναι κάτι το οποίο είναι και το τόσο σοβαρό κατα τη γνώμη μου. Γενικεύοντας όμως λίγο τη συζήτηση και κατα τα λεγομένα του Καστοριάδη ότι η Δύση είναι πλέον δούλη της ελευθερίας, μέσα στον στρατό γίνεται αντιληπτό ότι αυτό είναι μια τραγική αληθεία. Προσωπική άποψη, η μετατροπή απο στρατιώτη σε πολίτη κατα τις εξόδους αποκαλύπτει κάτι εντελώς διαφορετικό απο την καταπιεσμένη ατομικότητα του καθενός, μια μαζική κουλτούρα  που δεν προέρχεται απο υποχρεωτικές διαδικασίες αλλα επιτάσσεται απο άλλες “υποχρεωτικές” τάσεις της κοινωνίας. Είναι το σημείο όπου ένα ξαφνικό χάσμα δημιουργείται και ο καθένας ακολουθεί την ατομικότητα που νομίζει ότι επέλεξε και σε κάνει να αναρωτιέσαι που αισθάνεσαι πιο πρόβατο.

Εν ολίγοις, χωρίς καμμιά αναλυτική διάθεση αλλα με ισχυρές δόσεις κυνισμού: αυτό που χαρακτηρίζει το στρατό είναι οι συζητήσεις για αιδίο, αμάξια, μπάλα με μουσική επικάλυψη σκυλάδικου. Γελάς πολύ αλλά και βαριέσαι πολύ. Το Ταξίδι στην άκρη της νύχτας θα είναι το επόμενο ανάγνωσμα μιας και επίκαιρο για τους επόμενους βαρετούς και νωθρούς μήνες….

Εκει έξω μαίνεται ένας πόλεμος: ο δυστυχής φιλόσοφος και ο ευτυχισμένος θετικιστής

Ένα μεγάλο όργιο εκτυλίσσεται τα τελευταία χρόνια, ας πούμε από το 60 και μετά -αν και κυοφορείται ήδη πρωτύτερα-, στο χώρο των πανεπιστημίων, δηλ. στο θεσμό, και στο χώρο της επιστήμης, δηλ. στα περιεχόμενα της γνώσης. Εξαιρούμε εδώ την πρώτη διάσταση. Εστιάζουμε σε αυτό που έχει ονομαστεί ‘διεπιστημονικότητα’ και καταλήγει να σημαίνει τον επαναπροσδιορισμό των πεδίων της γνώσης, το συμφυρμό κάποιων και την απειλή αναίρεσης κάποιων άλλων. Ο πυρήνας του προβλήματος παραμένει αυτός που υπήρξε από τις απαρχές της νεωτερικότητας, αν κι αυτό το γεγονός αμφισβητείται από εκείνους που προσκολλημένοι στην άμεση εμφάνιση των πραγμάτων ζητωκραυγάζουν για το καινοφανές της κατάστασης: νέες μέθοδοι και νέες απαντήσεις ‘θετικότερες’ από τις προηγούμενες τις οποίες σαν ξοφλημένες βιάζονται να τις κλείσουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Ο πυρήνας του προβλήματος υπήρξε και συνεχίζει να είναι η σχέση των επιστημών της φύσης και των επιστημών της κοινωνίας και του ανθρώπου. Στο πρακτικό επίπεδο το πρόβλημα μεταφράζεται στο ζήτημα του πώς η κοινωνία και τα μέλη της αντιλαμβάνονται και χειρίζονται τον εξωτερικό κόσμο, φυσικό και κοινωνικό. Ως προς τη φύση, κατανόηση των φαινομένων της και έλεγχος τους. Ως προς την κοινωνία, κατανόηση του βίου και βελτίωσή του – ακόμα και η αυτορύθμιση που υπερασπίστηκε από πάντα η οικονομική επιστήμη δηλώνει έναν τρόπο βελτίωσης και άρα μία αξία, έστω ανομολόγητη.

Βασικό γνώρισμα του ζητήματος αναδιάταξης της σχέσης κοινωνίας και φύσης, είναι η γένεση νέων επιστημονικών προσεγγίσεων, που φυτρώνουν σαν μανιτάρια σε διαστήματα στο ενδιάμεσο των έως τώρα παγιωμένων κλάδων. Ο κατάλογος θα μπορούσε να είναι μακρύς. Ενδεικτικά αναφέρω την Κοινωνιοβιολογία, τη Νευροψυχολογία, τη Νευροοικονομική, τα Συμπεριφοριστικά Οικονομικά, τη Νευροθρησκειολογεία, τα διάφορα παρακλάδια των Γνωστικών Επιστημών και τα υπόλοιπα που μπαίνουν κάτω από τη μεγάλη ομπρέλα της Νευροεπιστήμης. Παρά τη διαφορά στις μεθόδους τους και την περιπλοκότητα αυτών, οι παραπάνω προσεγγίσεις μοιράζονται δύο κοινά. Πρώτον, η πρότυπη μέθοδος είναι η φυσικοεπιστημονική, και δη η μαθηματική, έστω επικουρικά. Δεύτερον, το εγχείρημα είναι να εισαχθούν στο πεδίο της ανθρώπινης συμπεριφοράς ή μάλλον να εισάγουν την τελευταία σε φυσικοεπιστημονικό πλαίσιο.

Από μια σκοπιά, αυτό το εγχείρημα προωθεί την άρση του δυϊσμού, όπως έχει ονομαστεί, ανάμεσα στα φυσικά και τα ανθρώπινα φαινόμενα. Μάλιστα, οι φονταμενταλιστές του είδους, υπερασπίζονται ότι δεν σκοπεύουν σε άλλο παρά από τη συγκρότηση ενός πλέγματος επιμέρους κλάδων, ισότιμων μεταξύ τους, που ο καθένας από τη θέση του συνεισφέρει ένα μικρό κομμάτι στο μωσαϊκό της ενιαίας, πια, γνώσης. Αυτή είναι, θα λέγαμε, η αρχή ή καλύτερα η απολογητική της ‘συμπληρωματικότητας’. Πχ, ό,τι από την καταναλωτική συμπεριφορά δεν μπορεί να το εξηγήσει η σύγχρονη οικονομική, το αφήνουμε στους συμπεριφοριστές. Ή σε ότι βρίσκει τοίχο η θρησκειολογία το αφήνουμε στη μελέτη των νευρώνων. Αυτή η αντίληψη, όμως, δεν ευσταθεί.

Η ενότητα φύσης και κοινωνίας υπήρξε διακύβευμα της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας (Hegel) και του μαρξισμού αλλά και πολλών κοινωνιολογικών παραδόσεων. Μόνο που σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αποτελούσε πρόσχημα, αλλά μία κοπιαστική διεργασία με σκοπό την αλήθεια. Αντίθετα, οι παραπάνω υβριδικές επιστήμες εξασφαλίζουν την ενότητα με τον να εξαφανίσουν τον ένα πόλο: την κοινωνία. Δεν είναι καθόλου τυχαίου ότι ένα είδος νεοθετικισμού όπως αυτό που εξέφρασαν οι Hayek και Friedman, καταλήγει σε ένα περίεργο αγνωστικισμό. Ο Hayek στην αρχή θα ορίσει την κοινωνία ότι αποτελείται από άτομα και οικογένειες – η ρητορεία της Θάτσερ υπήρξε άκρως λακωνική ως προς αυτό με το σύνθημα “There is no such thing like society; only individuals and families’. Στη συνέχεια, όμως, θα κάνει μία παραχώρηση και θα πει ότι πράγματι υπάρχει μία ‘δομή’ κοινωνική, αλλά σε τελευταία ανάλυση δεν μπορούμε να την γνωρίσουμε χωρίς να καταφύγουμε στη μεταφυσική. Το πάντρεμα αυτό θετικισμού και αγνωστικισμού, θυμίζει, ίσως, τη διάκριση του Kant ανάμεσα σε φαινόμενα και νοούμενα, αλλά σε μία πολύ πρόχειρη και κακοχωνεμένη εκδοχή. Διότι – και εδώ ακριβώς είναι το ‘ζουμί’ – στον Kant, πχ, η διάκριση αυτή εξαπολύεται ενάντια στη θεολογία και παραδοσιακή μεταφυσική, ώστε η φιλοσοφία να αποκτήσει το προσήκον ‘θετικό’ της περιεχόμενο. Αφενός, να ενοποιήσει τις επιμέρους επιστήμες σε μία μετα-θεωρία και αφετέρου, να κατευθύνει την ανθρώπινη πράξη σύμφωνα με αρχές του Λόγου, όπου εμπεριέχονται αξίες (ελευθερία, ισότητα).

Ο αντίπαλος για τα επιστημονικά νεο-υβρίδια, που ανέφερα, είναι η κοινωνία. Την εποχή -απαρχές της νεωτερικότητας- που ως κοινωνία νοούνταν η αστική κοινωνία, σε μία οριστική, απόλυτη και φυσικοποιημένη μορφή, ένας εννοιολογικός πόλεμος εναντίον της θα ήταν εκτός πραγματικότητας. Ίσα-ίσα τότε ήταν που η κοινωνία έπρεπε να οικοδομηθεί εκ νέου και να στηριχτεί. Να κατασκευαστεί η έννοια του πολίτη, ενάντια στον υποτελή του μεσαίωνα, και του αστού, ενάντια στον προνομιούχο ευγενή. Από τον όψιμο 19ο και καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η αστική κοινωνία όχι μόνο εδραιώθηκε, αλλά -πολύ σημαντικότερο- έδειξε τις ‘δυνητικότητες’ που εκκολάπτονταν μέσα της. Βασικά, την εργατική τάξη, και κάθε άλλη κινηματική πράξη που ζήτησε να ορίσει εκ νέου τις κοινωνικές συνιστώσες (φεμινισμός, φυλετικές μειονότητες, κάθε είδους έγκλειστοι κ.λπ). Τώρα είναι ζήτημα ζωής και θανάτου να κοπούν από τη ρίζα αυτές οι δυνητικότητες. Στο πρακτικό πεδίο αυτό έγινε από τις δεκαετίες του 70 και του 80 – παρακμή του κεϋνσιανού κοινωνικού κράτους στη δύση, πτώση των λεγόμενων σοσιαλιστικών σχηματισμών εκτός της δύσης^*. Στο επίπεδο της σκέψης, εκτός από την τρομακτική αναβίωση της θρησκείας, μοιράζονται κάποιο μερίδιο στην επιτυχία τα νόθα πεδία που προέκυψαν από περίεργες, έως και αιμομικτικές διασταυρώσεις, τα οποία τελευταία εμφανίζονται με τα προθέματα ‘νευρο-’ ή ‘βιο-’. Ωστόσο εξ ορισμού ο πόλεμος τους είναι ήδη χαμένος, διότι, όσο και να το φαντασιώνονται οι επιστήμες αυτές δεν πηγάζουν από κάποιο κοινωνικό και ιστορικό κενό.

Εν κατακλείδι, η σύγκρουση διεξαγόταν και συνεχίζει να διεξάγεται ανάμεσα στη φιλοσοφική κριτική και τη θετικιστική κατάφαση απέναντι στον κόσμο ως έχει. Παρακάτω ο Κάρελ Κόζικ μεταφράζει αυτή τη σύγκρουση σαν αντίφαση ανάμεσα στην αλήθεια και τη δυστυχία, αποδίδοντας στην κάθε πλευρά το χαρακτήρα της μυωπίας που της αναλογεί.

Γιατί λοιπόν δεν είναι οι άνθρωποι ευτυχισμένοι στο σύγχρονο κόσμο; Η ερώτηση δηλώνει μια αντίθεση ανάμεσα στην αλήθεια και τη δυστυχία: όποιος γνωρίζει την αλήθεια και βλέπει την πραγματικότητα, όπως είναι, δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένος – όποιος είναι ευτυχισμένος στο σύγχρονο κόσμο δε γνωρίζει την αλήθεια και παρατηρεί την πραγματικότητα μέσα από τα γυαλιά των συμβατικοτήτων και των ψεμάτων. Αυτή η αντίθεση πρέπει να εξαληφθεί με την  ε π α ν α σ τ α τ ι κ ή   π ρ ά ξ η.

*Δεν υποστηρίζω ούτε την κεϋνσιανή συναίνεση, ούτε το σταλινικό μόρφωμα και τα παρακλάδια του. Απλά τα επισημαίνω την πτώση τους ως ένδειξη του περιορισμού των δυνατοτήτων πραγματικών αλλά και φανταστικών συχνά, που έμοιαζαν να υποθάλπουν κάποια ορισμένη εποχή. Ο κεϋνσιανισμός ήταν καταδικασμένος να παρακμάσει, θα λέγαμε, με όρους διαλεκτικής. Όσο για την ΕΣΣΔ συμμερίζομαι αυτό που είπε ο Καστοριάδης ότι στην προσφώνηση αυτή εκτός από την πρώτη λέξη οι υπόλοιπες τρεις είναι ένα καταφανέστατο ψέμα.

Η καλή πλευρά της Αμερικής

Ο αντιαμερικανισμός είναι συναίσθημα διάχυτο, τουλάχιστον, στη νεοελληνική κοινωνία, το οποίο έχει ποτίσει εντελώς ετερόκλητους ανθρώπους και ομάδες σε όλο το κοινωνικοπολιτικό φάσμα. Από μια σκοπιά, αυτό δεν έχει συμβεί αδίκως αλλά είναι το λογικό αποτέλεσμα της μεταπολεμικής Pax Americana. Από μία άλλη, οι πραγματικές αιτίες και αφορμές γι’ αυτόν τον παναντιαμερικανισμό δεν οδηγούν παρά σε μία στρεψόδικη λαϊκή πίστη που τροφοδοτεί ένα λανθάνοντα αλλά επικίνδυνο πατριωτισμό.

Το παρακάτω 9λεπτο βίντεο φτιάχτηκε με αφορμή τα 25 χρόνια της ανεξάρτητης εταιρείας Touch&Go Records, που κυκλοφόρησε μερικές από τις καλύτερες hardcore μπάντες της δεκαετίας του 80, με επίκεντρο το Σικάγο, όπως οι Necros, οι Negative Approach ή οι βετεράνοι Naked Raygun, και εξακολουθεί να κυκλοφορεί ορισμένα από τα πιο φρέσκα post συγκροτήματα από τα 90s έως και σήμερα (βλ. τις μπάντες του εκκεντρικού και ιδιοφυή Steve Albini). Ό,τι λέγεται περιστρέφεται γύρω από την τακτική που εμφανίστηκε στην ηρωική εποχή του punk, σύμφωνα με την οποία μπάντες και εταιρεία επικυρώνουν τη συνεργασία τους μέσω προφορικής συμφωνίας. Αυτός ο ερασιτεχνισμός θεωρείται τελικά ότι απέδωσε καρπούς, καθώς η Touch&Go όχι απλά επιβίωσε αλλά καταφέρνει να πρωτοστατεί εδώ και δύο δεκαετίες στο χώρο της underground μουσικής. Σε ένα από τα σχόλιά του ο Albibi υποστηρίζει λίγο-πολύ ότι η ύπαρξη συμβολαίου δίνει κίνητρο και στις δύο πλευρές να το σπάσουν, ενώ, αντίθετα, η προσωπική συμφωνία αποτρέπει κάθε σκέψη αμοιβαίας εξαπάτησης. Η ενθουσιώδης πίστη του σε αυτό το γεγονός μπορεί να εγείρει την αντίρρηση ότι στο εμπόρευμα μουσική ισχύουν λιγότερο αυστηροί κανόνες από αυτούς που διέπουν άλλα άκρως αγοραία εμπορεύματα. Πχ, η σύγκριση, από οικονομική σκοπιά, μίας παρτίδας βινυλίων με την ετήσια παραγωγή πετρελαίου σχεδόν στερείται σημασίας. Όμως παρόλα αυτά, το οικονομίστικο αυτό αντεπιχείρημα δεν στερεί τίποτα από το δυναμισμό και την πρωτοτυπία της πρακτικής της Touch&Go. Τηρουμένων των αναλογιών, οι μέθοδοι των άμεσα προσωπικών σχέσεων, της αντι-ιεραρχίας και της αυτο-οργάνωσης στα μονοπάτια της DIY λογικής και στο περιθώριο του συστήματος της μαζικής κουλτούρας, είναι από τα πιο ισχυρά χαρτιά που έχουν να επιδείξουν τα μεταπολεμικά νεανικά στυλ.

Ένα ευρύτερο γεγονός που αξίζει τη σημασία μας είναι το πώς μέσα από μία ορισμένη υποκουλτούρα που άκμασε στην υστερο-ψυχροπολεμική περίοδο αναδεικνύεται ένα διαχρονικό στοιχείο του βορειοαμερικάνικου πολιτισμού. Θα το κωδικοποιήσω ως “ατομικισμό”, με την πιο αφηρημένη του σημασία και σε κάθε του ουσιαστική ή ασήμαντη παραλλαγή, όπως μπορεί να βρεθεί σε εντελώς διαφορετικά πλαίσια, από το αμερικάνικο σύνταγμα έως την πολιτική ρητορεία και την καθημερινή γλώσσα των καθ’ έκαστων ανθρώπων ή των ηρώων της μεγάλης οθόνης. Αυτός ο ατομικισμός έστρεψε ορισμένα από τα παιδιά των μεσο-αστικών στρωμάτων της Αμερικής να βγουν έξω από ό,τι θεώρησαν ότι ήταν το ‘μαντρί’ της εποχής τους και να ορίσουν ξανά από την αρχή χρησιμοποιώντας τα πιο ετερόκλητα στοιχεία και μία γερή δόση αυθορμητισμού ένα ολόκληρο σύμπαν από σύμβολα, σημασίες και πρακτικές, τα οποία όσο κι αν άλλοτε νοθεύτηκαν (αλλά και διαχύθηκαν) από τα μαζικά μέσα και την αγορά ή άλλοτε αναζωογονήθηκαν σαν γνήσιες εκφράσεις νεολαιίστικου ριζοσπαστισμού, δεν παύουν να φωτίζουν τις καρδιές και τα μυαλά των απανταχού όχι και τόσο προσαρμοσμένων εφήβων, μικρότερων ή μεγαλύτερων.

Αυτή νομίζω είναι μία από τις μικρές αλλά μεγαλειώδεις ιστορίες που γράφτηκαν στην καλή πλευρά της Αμερικής και συνεχίζουν από τότε να γράφονται στις πόλεις όλου το κόσμου. Παρακάτω, ο ύμνος της αιώνιας νεότητας και του αμετανώητου ξεροκέφαλου τσαπμπουκά από τους 7 seconds, οι οποίοι, σημειωτέων, ηγήθηκαν μιας ακόμη ιστορικής indepedent εταιρείας, της ΒΥΟ Records.

Όταν η ζωή μιμείται την τέχνη

Ένα από τα πιο ισχυρά αρχέτυπα στην ιστορία της μυθοπλασίας είναι η Δικαίωση του ξεχωριστού ανθρώπου. Ένα αρχέτυπο που συνήθως εμπλουτίζεται και ισχυροποιείται με την υπερβολή των μειονεκτικών στοιχείων του χαρακτήρα, τα οποία λειτουργούν ως άλλοθι για την εύκολη απόρριψη, την αδιαφορία  ή ακόμα και την χλεύη του όχλου.

Τρελοί, παραμορφωμένοι, φρικιά, φτωχοί χωριάτες σε αστικά σαλόνια, χοντροί έφηβοι, απόμακρα περιθωριακά πλην όμως ακίνδυνα άτομα, τα οποία “κρύβουν” ένα χάρισμα μοναδικό. Ένα χάρισμα που οι “φυσιολογικοί”, οι καθημερινοί συνάνθρωποί τους, αδυνατούν να  δουν. Δεν το βλέπουν γιατί η κοινωνικότητα κινείται σε επιφανειακές νόρμες, στη μόδα, στην κουλτούρα των πολλών, στον εύκολο δρόμο της μαζοποίησης, στο πρόσκαιρο.

Κατανόηση, μοναξιά, καταξίωση, Αποδοχή. Μερικές έννοιες που σε μικρό ή μεγάλο βαθμό πονάνε όλους μας. Οι κοινωνικές δομές, τα πρέπει, το γούστο των πολλών…”Εγώ και οι άλλοι”, μια σχέση ιδιαίτερη και αμφισήμαντη. Πολλές φορές είσαι μέρος των “άλλων”, έχεις πιάσει τον εαυτό σου να δροσίζεται στο γλυκό και ανακουφιστικό αεράκι της μαζοποίησης, αλλά όχι για πολύ, γιατί Ο Άνθρωπος είναι και κοινωνικό όν…

Σε αυτό το “και“βασίζεται η επιτυχία αυτού του αρχέτυπου. Κατά την πράξη της Αποκάλυψης, ο θεατής ταυτίζεται με τον αδικημένο χαρακτήρα αλλά αισθάνεται και την αδυναμία του πλήθους. Ταυτίζεται με ίδια την πράξη της δικαίωσης, βλέπει τον εαυτό του από δύο διαφορετικές σκοπιές. Ποιό νόμισμα άλλωστε θα είχε αξία αν είχε μόνο μια όψη?

Μια πολύ όμορφη κινηματογραφική στιγμή αυτής της “αποκάλυψης” αποτυπώθηκε στην ταινία Shine, που διηγείται τη ζωή του πιανίστα David Helfgott. Στη σκηνή που ακολουθεί, ο Helfgott ένα άτομο με σοβαρά νοητικά προβλήματα, μετά από χρόνια αποχής από το πιάνο λόγω ενός εγκεφαλικού, εντοπίζει σε ένα μπαρ της γειτονιάς του ένα πιάνο, δεν μπορεί να αντισταθεί στον πειρασμό και….:

Αν και η ταινία είναι βιογραφική, η παραπάνω σκηνή αποτελεί ένα σκηνοθετικό τρίκ (κάποιοι θα τόλεγαν απλά τέχνη), με το οποίο σηματοδοτείται η τελευταία περίοδος της ζωής του Helfgott, όπου το πιάνο επιστρέφει στη ζωή του.

Πριν λίγες μέρες , μου έστειλε ένας φίλος το παρακάτω βιντεάκι από έναν τηλεοπτικό διαγωνισμό ταλέντων στην Βρεττανία. Οι ομοιότητες με τη σκηνή από το Shine είναι χαρακτηριστικές. Το άχαρο παρουσιαστικό, η αίσθηση του “περίεργου”/αποκομμένου ατόμου, οι αντιδράσεις του πλήθους πριν και μετά, η εσωτερική δύναμη και σιγουριά που πηγάζει από το “χάρισμα”…Τελικά η ζωή μπορεί να μιμηθεί την τέχνη,

δεν είμαι σίγουρος όμως για το αντίθετο…

Η τυραννία της βοήθειας

“Υπήρχαν άτομα ανάμεσα μας τα οποία, αντί να διατάζουν τους άλλους, αντί να τους τους επιβάλλονται, αντιθέτως τους βοηθούσαν όσο μπορούσαν. Φαίνεται να είναι το αντίθετο της τυραννίας, δεν συμφωνείτε? Και όμως, πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Πρόκειται για την ίδια νέα τυραννία.”
…………….
“…..Βοηθάω κάποιον, φίλε μου, σημαίνει ότι τον θεωρώ ανίκανο. Αν δεν είναι απο μόνος του, τον καθιστώ ή τον αντιμετωπίζω ως ανίκανο. Στην πρώτη περίπτωση πρόκειται για τυραννία και στη δεύτερη για περιφρόνηση….”

Τάδε έφη Αναρχικός Τραπεζίτης του Φερνάντο Πεσσόα

Πριν λίγο καιρό κυκλοφορούσε μια είδηση σε μερικά διεθνή ΜΜΕ όπου ανέφερε ότι η Νότια Κορέα θα εκμεταλλέυτεί καλλιεργίσμη γη στη Μαδαγασκάρη για 99 χρόνια προκείμενου να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες της. Για την ακρίβεια, η εταιρεία Daewoo Logostics απο τη Νότια Κορέα έκλεισε συμφωνία με την κυβέρνηση της Μαδαγασκάρης για δωρεάν εκμετάλλευση μιας έκτασης 1.3 εκατομμύρριο εκτάρια (αντιστοιχεί σε μια έκταση όσο το μισό Βέλγιο και σχεδόν στη μισή καλιεργήσιμη γη της Μαδαγασκάρης) η οποία αφήνει και τις 2 πλευρές “αμοιβαίως” κερδισμένες. Η δε Μαδαγασκάρη κερδίζει απο τις θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν και τις επενδύσεις για βελτίωση του οδικού της δικτύου, ενώ η Κορέα ασφαλίζεται απο μελλοντικες κρίσεις επισιτισμού ανάλογες του 2008 μιας και είναι αρκετά πυκνοκατοικιμένη χώρα με σχετικά μίκρη έκταση γής πρόσφορη για καλλιέργεια και παραγωγή γεωργικών προϊόντων. Αμέσως εμφανίστηκαν και άλλοι επίδοξοι επενδυτές (Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ) με παρόμοια έλλειψη καλλιεργήσιμης γης, ενώ ταυτόχρονα χώρες όπως η Ανγκόλα δήλωσαν ενδιαφέρον να νοικιάσουν τη γη τους σε ξένους υποψήφιους επενδυτές. Απώτερος σκοπός των επενδυτών είναι η αποδέσμευση των χωρών τους απο τις αμερικάνικες εξαγωγές.
Η κατάσταση αυτή έχει χαρακτηριστεί ως το νεο-αποκιοκρατικό καθεστώς, αλλά αυτή τη φορά οι αποικιοκράτες δεν είναι εθνικά κράτη αλλά πολυεθνικές εταιρείες. Οι συμβάσεις για την εκμετάλλευση εθνικών πόρων είναι συνήθως κοινοπραξίες που υπογράφονται μεταξύ εκπροσώπων της εκάστοτε επενδυτικής εταιρείας και των διεφθαρμένων αξιωματούχων της χώρας που προσφέρει “φιλοξενία”. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τις περισσότερες φορές το μεμπτό της υπόθεσης είναι το υψηλό επίπεδο διαφθοράς της εκάστοτε αφρικανικής χώρας που με τέτοιες ενέργειες ξεπουλάει τον εθνικό πλούτο στο εξωτερικό, ενώ οι επενδυτικοί σύμβουλοι καλύπτονται απο το δόγμα “we are just doing business”. Το μεταμοντέρνο αισθητικό κομμάτι μιας τέτοιας συνάντησης μεταξύ ενός καλοντυμένου επιχειρηματία και ενός αυτο-παρασημοφορεμένου διεφθαρμένου αξιωματικού, αφήνεται ασχολίαστο ως φυσικό επακόλοθο της πολιτισμικής ζύμωσης του ύστερου καπιταλισμού, μιας και οι περισσότεροι έχουμε δει ταινίες ανάλογου περιεχομένου.
Η παραδοσιακή αποκιοκρατική πολιτική, που και για αυτή έχουμε δει αρκετές ταινίες, ίσως είναι  ένας απο τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους μερικές απο τις χώρες παρέμειναν φτωχές ακόμα και μετά την απελευθέρωση τους. Το αποκιοκρατικό καθεστώς ήταν ένα καθεστώς εκμετάλλευσης όπου οι πλούσιες σε φυσικούς πόρους αφρικανικές χώρες λειτουργουσαν απλά  σαν δεξαμενές παροχής πρώτων υλών.

Παρ όλα αυτά, ύστερα απο την απελευθέρωση των αποικιών, το σκηνικό άλλαξε, άλλα όχι ριζικά. Η περίοδος που ακολούθησε χαρακτηρίζεται συνήθως ως “αποικιοκρατία της ευημερίας” (welfare colonialism), όπου η ευημερία εντοπίζεται σαν το όχημα για να διοικούνται οι πρώην αποκίες απο απόσταση. Συνήθως, οι αφρικάνικες χώρες εξιδεικεύονται στην παραγωγή και εξαγωγή γεωργικών προϊόντων και το παράδοξο είναι ότι οι ίδιες χώρες μαστίζονται από υποσητισμό και οι πληθυσμοί τους λιμοκτονούν, μιας και το δόγμα του ελεύθερου εμπορίου επιβάλλει τα προϊόντα που παράγουν φθηνότερα να εξάγονται παρά να καταναλώνονται εγχωρίως. Χαρακτηριστό παράδειγμα αποτελεί το εξαιρετικό ντοκυμαντέρ “Ο εφιάλτης του Δαρβίνου”. Επίσης παράδοξο αποτελεί το γεγονός πως εκβιομηχανισμένες δυτικές χώρες (ΗΠΑ, ΕΕ)  που παράγουν επίσης γεωργικά προϊόντα δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις χώρες αυτές χωρίς  την παροχή επιδοτήσεων είτε αποζημιώσεων, πολιτικών, δηλ., που αλλοιώνουν το πνεύμα του τέλειου ανταγωνισμού και του ελεύθερου εμπορίου, τα οποία μαζί αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο του οικονομικου και πολιτικού φιλελευθερισμού.

Γεγονός αποτελεί ότι καμμιά χώρα δεν πρόκειται να αναπτυχθεί οικονομικά μόνο με την παραγωγή και εξαγωγή αγροτικών προϊόντων. Απαραίτητη προϋπόθεση για ανάπτυξη αποτελεί η εκβιομηχάνιση (η ύπαρξη ενός καταστευαστικού τομέα) όπου οικονομιες κλίμακας λαμβάνουν χώρα, γεγονός που γνώριζαν οι αποικιοκράτες και τεχνηέντως εμπόδιζαν την ανάπτυξη ενός μικρού έστω βιομηχανικού κλάδου. Κατ επέκταση, η χείρα βοηθείας απο διεθνείς και ανθρωπιστικούς οργανισμούς αποτελεί μέσο με το οποίο αποτρέπεται τόσο η βιομηχανική ανάπτυξη όσο και η ριζική θεσμική αλλαγή. Σύνηθης συμβουλή διεθνών οργανισμών αποτελεί η μείωση στρατιωτικών δαπανών και η επένδυση στην εκπαίδευση όπου καθιστά τις εμφύλιες διαμάχες πιο ακριβές που με άλλα λόγια σημαίνει ότι αυξάνει το εναλλακτικό κόστος ενός πολέμου. Ο συνδυασμός όμως εκπαιδευμένου-μορφωμένου πλυθησμού και η ανυπαρξία ενός βιομηχανικού κλάδου που να μπορεί να απορροφήσει καταρτισμένο προσωπικό οδηγεί σε υψηλή ανεργία ή σε μετανάστευση. Η αναποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών ενισχύεται πολλές φορές απο εθελοντές όπου έχοντας πραγματικά γνήσια πρόθεση για βοήθεια συμβάλλουν άθελα τους προς την αντίθετη κατεύθυνση. Χαρακτηριστή και επιπρόσθετη στη φράση του Αναρχικού Τραπεζίτη είναι και η ρήση του Φερντιναντο Γκαλιάνι

Believe me, do not fear crooks or evil people, fear the honest person who is wrong. That person is in good faith, he wishes everyone well, and everyone has his confidence: but unfortunately his methods fail to get out the good in human

Παρατίθεται και σχετικό τραγουδάκι αντιαποκιοκρατικού περιεχομένου

MORE

Το βίντεο συνοδεύεται απο το εξής σχόλιο:

The Academy-Award nominated animated short-film by Mark Osborne tells the story of a lonely inventor, whose colorless existence is brightened only by dreams of the carefree bliss of his youth.

By day, he is trapped in a dehumanizing job in a joyless world. But by night, he tinkers away on a visionary invention, desperate to translate his inspiration into something meaningful.

When his invention is complete, it will change the way people see the world. But he will find that success comes at a high price, as it changes himself, as well.

Δείτε το!!! Αξίζει.

Περι οικονομικής ανάπτυξης

“Πιο πολύ, πιο πολύ, πιο πολύ”, είναι μια φράση που μπορεί να περιγράψει απλοϊκά την έννοια της οικονομικής ανάπτυξης η οποία είναι πλέον  αυτοσκοπός. Σύμφωνα με το wikipedia “Economic development is the development of economic wealth of countries or regions for the well-being of their inhabitants”.  Παρ` όλα αυτά το εννοιακό πλαίσιο της οικονομικής ανάπτυξης σχεδόν ποτέ δεν τίθεται υπο αμφισβήτηση, “ανάπτυξη τίνος και γιατί;”, “ανάπτυξη προς τι;”  και κυρίως “ανάπτυξη μέχρι πότε και μέχρι ποιο επίπεδο ή μέχρι ποιο όριο;”. Το περιβαλλοντικό ζήτημα αλλά και η πρόσφατη οικονομική κρίση έκαναν σαφές ότι το μόνο ενδογενές και φυσικό όριο της οικονομικής ανάπτυξης είναι αυτό της καταστροφής, ή της απειλής της καταστροφής.

Κύρια αιτία αυτής της μονοδιάστατης και εμμονικής οπτικής της οικονομικής επιστήμης είναι άνοδος της σημαντικότητας των μαθηματικών όπου έχει αναγάγει μια κοινωνική επιστήμη σε απλή επίλυση αλγεβρικών ασκήσεων/μοντέλων όπου οι μεταβλητές εναλλάσονται η μια την άλλη χωρίς καμμία ποιοτική διαφοροποίηση. Τα μοντέλα αυτά, επικαλλούμενα και ως  “toy models”, ουσιαστικά εμπεριέχουν τις λύσεις μεσα στις “αυθαίρετες υποθέσεις” που επικαλλούνται με αποτέλεσμα να δημιουργούν ένα μεγάλο χάσμα (υψηλό επίπεδο αφαίρεσης)  ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον ιδανικό κόσμο που δημιούργησαν προς όφελος μια καλα ορισμένης αλγεβρικής λύσης. Επιπλέον, οι λύσεις αυτές είναι καθολικές, το βέλτιστο/άριστο (optimum) ταυτίζεται με το μέγιστο (maximum) και μπορούν να βρίσκουν εφαρμογή σε διάφορα κοινωνικά προβλήματα, που μονο γραμμικά ή μονοδιάστατα μπορούν να χαρακτηριστούν. Για να κάνω και το συνήγορο του διαβόλου, αναφέρεται αρκετές φορές ότι η μεθοδολογία αυτή αποτελεί μια προσομοίωση της πραγματικότητας δεδομένου ότι η οικονομική επιστήμη διεξάγει ποσοτική έρευνα και ότι οι τρόποι προσέγγισης των προβλημάτων/φαινομένων που επιχειρεί να αναλύσει, να εξηγήσει και να προβλέψει είναι η καλύτερη που υπάρχει. Παρ` όλα αυτά, δεδομένης της σημαντικότητας των οικονομολόγων στη χάραξη κοινωνικών πολιτικών με τις κλειστές και επίσημες λύσεις μέσω των αριθμών/δεικτών/μοντέλων που προσφέρουν σε συνδυασμό με τον τεχνοκρατισμό της εποχής μας, διαμορφώνουν ένα ιδανικό περιβάλλον για εκρηκτικά κοινωνικά φαινόμενα.

Σημαντικό επίσης στοιχείο είναι ότι η οικονομική αυτή ανάπτυξη σχεδιάζεται επάνω σε έναν άπειρο χρονικό ορίζοντα, δεν υπάρχει χρονικό όριο στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση της ανάπτυξης και κατα συνέπεια δεν υπάρχει τέλος και στην παραγωγή και συσσώρευση των υλικών αγαθών . Ο Καστοριάδης αναφέρει πως ανάπτυξη είναι μια διαδικασία κατα την οποία ένας οργανισμός προωθείται προς την βιολογική του ωριμότητα και πως η ανάπτυξη καθορίζεται απο το γεγονός της επίτευξης του τέλους του. Κατα συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς σημείο αναφοράς, χωρίς προσδιορισμένη κατάσταση όπου πρέπει να φτάσουμε και ότι η φύση προμηθεύει για κάθε όν μια τελική κατάσταση. Κατα τον Καστοριάδη πάντα, η έννοια της χωρίς όριο οικονομικής ανάπτυξης συνδέεται άμεσα με την χωρίς όριο ανάπτυξη της γνώσης η οποία πηγάζει απο φαινόμενα που χρονολογούνται απο τον 14 αιώνα.

Η εξάπλωση της αστικής τάξης, το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις έρευνες και τις ανακαλύψεις, η προοδευτική κατάρρευση της μεσαιωνικής αναπαράστασης του κόσμου, η γενικότερη μαθηματικοποιήση των επιστημών, η προοπτική μιας απεριόριστης προόδου της γνώσης και η ιδέα ότι η χρήση του Λογικού είναι η αναγκαία και επαρκής προϋπόθεση για να γίνουμε <<αφέντες και κάτοχοι της Φύσης>>

για να καταλήξει ότι

Αφού δεν υπάρχουν όρια στην πρόοδο της γνώσης μας, πολύ περισσότερο δεν υπάρχουν όρια στην πρόοδο της <<ισχύος>> μας και του <<πλούτου>> μας

Η ισχύς αυτή αντικατοπτρίζει μια φαντασίωση του Δυτικού πολιτισμού, τη φαντασίωση του ολικού ελέγχου η οποία  απουσιάζει απο την ανθρώπινη ιστορία. Κατά περίεργο τρόπο, υπήρξε συνείδηση ορισμένων  ορίων απαγορευμένων στον άνθρωπο, παραδειγμα αποτελεί ο μύθος του Δαίδαλου και του Ικαρου αλλά και αυτός του πύργου της Βαβέλ οπού κάτι απροσδιόριστο δεν άφηνε τον άνθρωπο να αποκτήσει αυτήν την (ψευ)αίσθηση του ολικού ελέγχου. Σημαντικό ρόλο βέβαια σε αυτή την τωρινή φαντασίωση διαδραματίζει η τεχνολογία όπου η ύπαρξη της και η επιβολή μέσω αυτής στη φύση, έχει δώσει στον δυτικό πολιτισμό τον αέρα του κυρίαρχου του παιχνιδιου.

Η οπτική του Καστοριάδη όπως είναι εμφανές είναι βασισμένη σε έννοιες της βιολογίας, ενω τα εργαλεία και οι έννοιες που χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι προέρχονται απο τα μαθηματικά της φυσικής (βλέπε “αόρατο χέρι”). Χρησιμοποιώντας ορολογία του διαφορικού λογισμού, η οικονομία είναι ένα σύστημα το οποίο ισορροπεί (equilibrium), οτι μπαίνει σε μονοπάτι ανάπτυξης (steady state path)  που σημαίνει ότι <<η ανάπτυξη φέρνει ανάπτυξη>> (ταυτολογία που αποτελεί σχεδόν αξίωμα και οποία χρησιμοποιείται συχνά στην οικονομική επιστήμη) ενώ η επίλυση τους αποτελεί μια επίφαση ισορροπίας πάνω σε χαοτικές καταστασεις καθώς επίσης θεωρείται οτι (η οικονομική επιστήμη) παραπλανήθηκε απο την <<παράλογη αποτελεσματικότητα>> των μαθηματικών στη φυσική, κυρίως μετά τον Νεύτωνα.

Όποια και απο τις δυο οπτικές σχετικά με την οικονομική επιστήμη και την ανάπτυξη και να υιοθετηθεί, γεγονός αποτελεί ότι τα κοινωνικά φαινόμενα/προβλήματα που επικαλείται να εξηγήσει και να αντιμετωπίσει η οικονομική επιστήμη (ως κοινωνική επιστήμη) είναι πολυπαραγωντικά και δεν υπακούν στο νόμο του “other things constant”. Βέβαια, είτε αποδίδει είτε όχι η σημερινή οπτική είτε είναι καλύτερη αυτή που υιοθετεί ο Καστοριάδης (δεν είναι δημιουργός αυτής της θεωρίας) μια ακραία προσέγγιση σχετικά με την ολοκληρωτική απόρριψη-διακοπή της  οικονομικής ανάπτυξης εγείρει ένα φαινόμενο το οποίο μπορεί να έχει σημαντικότερες και πιο επιζήμιες συνέπειες, αυτό της αδράνειας.

Εργασία και χαρά

Τον τελευταίο καιρό ανακάλυψα ένα μπλογκ το οποίο κάνει λόγο για εργασιακά κυρίως θέματα το οποίο με  έκανε να ξεσκονίσω τις λιγοστές μου γνώσεις αναφορικά με το θέμα. Προς αυτή τη κατεύθυνση βοήθησε επίσης και το ανελέητο σφυροκόπημα απο τα ελληνικά και διεθνή ΜΜΕ για τις μαζικές απολύσεις που λαμβάνουν χώρα εν μέσω οικονομικής κρίσης, οι οποίες ενισχύουν την έμφυτη αγάπη που έχουμε οι Ελληνες με το δημόσιο, η οποία απο ότι φαίνεται αποκτάει μεταδοτικό χαρακτήρα με πρώτα θύματα τους Αγγλους. Μπορεί να έχεις τη ρετσινιά του δημόσιου υπάλληλου που μουτζουρώνει αθώα λευκά χαρτιά χωρίς αιτία , όπως είπε και ο Καρυωτάκης, αλλά το σταθερό του εισοδήματος δεν έχει αφήσει κανένα ή τουλάχιστον σχεδόν κανένα παγερά αδιάφορο, πόσο μάλλον τον τελευταίο καιρό. Το φάσμα της εργασιακής αβεβαιότητας λοιπόν ζητά μόνιμες λύσεις, αν και η καρέκλα της μονιμότητας τρίζει συθέμελα μιας και δρομολογούνται μειώσεις στους μισθους τους, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στον αντίποδα,υπάρχει και μια άλλη λύση η οποία ονομάζεται συνεργατικές εταιρείες (cooperatives ή πιο απλά coops) και βασικό χαρακτηριστικό τους είναι ότι οι εργάτες είναι παράλληλα και ιδιοκήτες της εταιρείας. Παρόμοιας μορφής εταιρείες αναπτύχθηκαν στην Αργεντινή κατά τη διάρκεια της κρίσης την περίοδο 1999-2002 όπου η χώρα χρεοκώπησε. Το “The Take” είναι ένα ενδιαφέρον ντοκυμαντέρ που δείχνει την προσπάθεια εργατών να πάρουν υπο τον έλεγχο τους την εταιρεία, να την ξαναθέσουν σε λειτουργεία και να βγούν απο το τούνελ της ανεργίας και της μιζέριας που τους έριξε η χρεωκοπία της χώρας. Μπορείτε να το δείτε εδώ ολόκληρο με αγγλικούς υπότιλους.

Μερικά σημαντικά στοιχεία για τα χαρακτηριστικά τέτοιων εταιρειών που αναφέρονται επίσης και στο ντοκυμαντερ:

• κύρια επιδίωξη τους η μεγιστοποίηση των μισθών των εργατών και όχι  μεγιστοποίηση του κέρδους της εταιρείας
• οι εργάτες ακολουθούν μια κυκλική πορεία στα εργασιακά τους καθήκοντα, με άλλα λόγια η μονοτονία μιας επαναλαμβανόμενης εργασίας (ή κινησης δεδομένου του βαθμού εξειδίκευσης) παυει να υφίσταται
• η ύπαρξη επιτηρητή εργασίας πάυει να χρειάζεται μιας και κανένας εργάτης δεν έχει συμφέρον να μειώνει συνειδητα την παραγωγικότητα του (και κατα συνέπεια το οριακό του προϊόν)
• η εργασιακή ανασφάλεια  μειώνεται μιας και σε περιοδους χαμηλής ζήτητης, μια συνεργατικής εταιρεία προσαρμόζει τους μισθούς και όχι την εργασία. Με άλλα λόγια, αντί να απολυθεί ένας εργάτης, μειώνονται οι μισθοί όλων των εργατών μαζί, εννοείται ότι προυποθέτει υψηλό βαθμό εργασιακής αλλυλεγγύης.
• Βασικό μειονέκτημα μιας συνεργατικής εταιρείας, είναι η δυσκολία εύρεσης αρχικού κεφαλαίου για την έναρξη της εταιρείας. Επιπλέον, εαν οι εργάτες πρόκειται να αγοράσουν την προϋπάρχουσα συμβατική εταιρεία, η αναζήτηση κεφαλαίου παραμένει ένα πρόβλημα. (αναφέρεται και στο ντοκυμαντερ)

Εμπλεκόμενη στο ντοκυμαντέρ που επίσης κάνει και τις συνεντεύξεις είναι και η Naomi Clein, πολέμιος της παγκοσμιοποίησης αμερικάνικης κοψιάς αλλά αξίζει να το δειτε  μιας και η πρόσφατη οικονομική κρίση βαράει καμπανάκι για αυξημένη ανεργία. Προσοχή και αρκετή αναλυση σηκώνουν και τα λεγόμενα των εργατών που μόνο κλασσικούς εργάτες δεν θυμίζουν. Κλαίνε για το μέλλον της εταιρείας τους και νοσταλγούν τον ήχο των μηχανών (των πάλαι ποτέ εχθρών τους) που πλέον τους ανήκουν. Σοκαριστικό-προφητικό είναι επίσης το σχόλιο ένος εργάτη  όπου (αν θυμάμαι καλά) λεει “We are where the rest of the world is going”. Πρόβλεψη 100% πετυχημένη.

Πηγή: “The behavior of the worker cooperatives: the plywood companies of the pacific Northwest”  Craig & Pencavel

Τρεις σκηνές από το μεσοπόλεμο

Ο Walter Benjamin είχε διατυπώσει – ή είχε δανειστεί από τον Leibniz, όπως υποστήριζε ο ίδιος– μία μέθοδο για τη έρευνα της Ιστορίας, την οποία ονόμασε «μοναδολογία». Υπάρχουν, υποστήριξε, ορισμένα θραύσματα της κοινωνικής ζωής, κάποια αποσπασματικά σημεία της, που φαινομενικά το νόημά τους περιορίζεται σε μία μόνο πλευρά ενός κάποιου γεγονότος, τα οποία όμως, όπως το κρύσταλλο απέναντι στο φως, μπορούν και αντανακλούν διαδοχικά όχι μόνο την ολότητα του γεγονότος που εξιστορούν αλλά πολύ περισσότερο την Ιστορική Εποχή που αγκαλιάζει αυτό γεγονότος. Μας ωθούν έτσι στη θέση όπου στέκει ο Angelus Novus, ο Άγγελος της Ιστορίας, και μας κάνουν ικανούς να δούμε μέσα από τα μάτια του τους σωρούς από τα συντρίμμια που στιβάζει στο θυελλώδες πέρασμά του η αδιάκοπη κίνηση της ανθρώπινης ιστορίας.

Το κίνητρο, βέβαια, είναι η αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης –η επαναφορά του απωθημένου που έλεγε ο Freud. Σκοπός είναι η εκδίκηση στο όνομα των προηγούμενων γενιών που εξαπατήθηκαν από τις υποσχέσεις του μέλλοντος και έζησαν και πέθαναν στη θέση του εκμεταλλευόμενου. Το αποτέλεσμα, η Λύτρωση για εκείνους που ακόμα κυλάει αίμα στις φλέβες τους και για όσους θα ακολουθήσουν.Έτσι περίπου εκφράζεται το ιδιότυπο μείγμα μεσσιανικών αντιλήψεων και ιστορικού υλισμού το οποίο μας άφησε ο Benjamin. Προνομιακό τόπο ανάδειξής του, δε, θεώρησε την τέχνη, προπάντων τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική.

Τρεις τέτοιες «μονάδες» επιχείρησα να βρω, που αφορούν όλες τη σκοτεινή εκείνη περίοδο λίγο πριν και κατά την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού στη Γερμανία. Στη διπλωματική και εθνική ιστορία ονοματίζεται Δημοκρατία της Βαϊμάρης και η πτώση της χρονολογείται στο 1933. Εδώ δεν ενδιαφέρουν οι ακριβείς ιστορικές πληροφορίες, αλλά η νοσηρότητα της κοινωνίας μέσα στην οποία βλάστιζε κάτω από τα στρώματα στρας της στυλιζαρισμένης βερολονίζεκης κοσμικής ζωής η βαρβαρότητα του ναζισμού.

Ένα κομμάτι των Zounds που μας μεταφέρει στην πνικτική ατμόσφαιρα των βερολινέζικων καμπαρέ του ’33 με τα λόγια… Sweet mother Germany/Come to the cabaret/ Don’t worry about history, history, history

Τον πίνακα To Beauty του Otto Dix, στον οποίο αναπαρίσταται ο ίδιος να στέκεται στη μέση ενός οίκου ανοχής (1922)…

Και τέλος την κινηματογραφική απεικόνιση του Βερολίνου του ’23 από την τανία του Bergman Το Αυγό του Φιδιού, στην οποία διασταυρώνονται οι ζωές ενός Εβραίου ακροβάτη, της Liv Ullma σε ρόλο χορεύτριας καπμπαρέ και του φαουστικής έμπνευσης επιστήμονα Dr. Soltermann.