Aνάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα

Στις 30 Οκτωβρίου 1938, μια ημέρα πριν τη γιορτή του Halloween ο Orson Welles μετέδωσε το επεισόδιο “Ο Πόλεμος των Κόσμων” της ραδιοφωνικής σειράς του Mercury Theatre της Νέας Υόρκης. Η ραδιοφωνική απόδοση του κειμένου του Η.G Wells ήταν τόσο πειστική που οι ακροατές (ειδικά αυτοί που έχασαν το discalimer) πείστηκαν ότι όντως είχαν προσγειωθεί Αρειανοί στη Γη και είχαν αρχίσει να εξολοθρεύουν ανθρώπους. Ο πανικός που επικράτησε οδήγησε πολλούς ακροατές στα πρόθυρα καρδιακής προσβολής ενώ άλλοι προέβησαν σε ακραίες συμπεριφορές που θύμιζαν θρησκόληπτους αιρετικούς πεπεισμένους ότι το τέλος έχει έρθει. Ένας άνδρας στο Πιτσιμπουργκ επιστρέφοντας σπίτι βρήκε τη γυναίκα του με ένα μπουκαλάκι δηλητήριο στο χέρι να αναφωνεί ότι προτιμά να αυτοκτονήσει απο το να εξολοθρευτεί από εξωγήινους ενώ πιο τολμηροί τηλεφωνούσαν στην εφημερίδα και δήλωναν εθελοντές στο πλευρό της αστυνομίας στη αντιμετώπιση των εισβολέων!! Ακόμα πιο ακραίοι ακροατές στη Βοστόνη ανέφεραν ότι είδαν φωτιές που άναψαν οι Αρειανοί στο Boston Globe ενώ φυσικά δεν έλειψαν και έκτακτες προσευχές των απανταχού πιστών στις εκκλησίες προκειμένου να ζητήσουν βοήθεια και φυσικά οι πιο ετοιμοπόλεμοι που μάζεψαν τα πράγματα τους και εγκατέλειψαν τα σπίτια για λόγους που ακόμα και 70 χρόνια μετά αγνοεί η κοινή λογική.
Παρανόηση που οφείλεται στο απύθμενο ταλέντο του Orson Welles όπου εκείνο τον καιρό έκανε τα πρώτα βήματα της καριέρας του ή συμπεριφορά μιας μάζας με μηδενική ικανότητα κριτικής σκέψης όπου ακροβατεί κατά μήκος μιας λεπτής διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στην αλήθεια, το ψεύδος, φαντασία και τη μυθοπλασία;Υπεύθυνος χρίζεται ο καλλιτέχνης λόγω απόδοσης υπερβολικού ρεαλισμού ή το κοινό για το λόγο που προαναφέρθηκε? Μοναδικό ελαφρυντικό του πανικόβλητων πολιτών ίσως να είναι η ελάχιστη εμπειρία που μπορεί να είχε εκείνα τα χρόνια απέναντι στη (τότε) βιομηχανία του θεάματος και στο περίεργο μαύρο κουτί όπως αναφέρει και και ο Orson Welles στο βίντεο που ακολουθεί. Παρ` όλα αυτά, αναφέρεται πως ο Orson Wells όταν ρωτήθηκε να σχολιάσει το συμβάν αντιμετώπισε με εμπαιγμό και αλαζονεία την αντίδραση του κόσμου αλλά δεν μπόρεσα να βρω κάτι σχετικό στο διαδίκτυο. Για την ιστορία πάντως αναφέρεται ότι το γεγονός ήταν αρκετά αξιοπρόσεκτο και για το λόγο αυτό γυρίστηκε η ταινία “The Night that panicked America” (1975). Αυτούσια η εκπομπή του Γουέλς υπάρχει στο Youtube (part 1, part 2) ενώ το παρακάτω βίντεο περιγράφει την ατμόσφαιρα που επικράτησε στην Αμερική την ημέρα της μετάδοσης με μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν το συμβάν.

Την ίδια δεκαετία με τον “Τhe Night that panicked America” το Hollywood πλάσαρε τον Dirty Harry, το σκληρο αστυνομικό του εκφυλισμένου και παραδομένου σε κάθε λογής έγκλημα Σαν Φραντζίσκο. Ο “κακός” της ταινίας ήταν ο Scorpio (Andrew Robinson) όπου ο Dirty Harry, ως θιασώτης της μηδενικής ανοχής, ύστερα απο ανελέητο κυνηγητό και με τη βοήθεια του ιερού του πέλεκυ (Μαγκνουμ) καταφέρνει και τον σκοτώνει.Η κινηματογραφική φιγούρα του Clint Eastwood ενσωματώνει τη βία και τη δίκη στην συμπεριφορά του ή ακόμα καλύτερα εκφράζει το συλλογικό αίτημα της περισσότερης αστυνομίας και της περισσότερο τιμωρητικής δικαιοσύνης, αίτημα που αναβίωσε εν μέρει και τη δεκαετία των `90 και `00. Δεν θυμάμαι πόσες ταινίες με τον επιθεωρητή Callahan βγήκαν (και πραγματικά δεν είχα καμιά όρεξη να ψάξω) αλλά μια παρόμοια τύπου παρανόηση μεταξύ αλήθειας και φαντασίας έλαβε χώρα και εδώ.
Η δεκαετία του `70 ήταν αυτή των Μαύρων Πανθήρων και των Weatherman ενώ το Σαν Φρανσίσκο αποτελεί φυτώριο ριζοσπαστικών ιδεών και της αμερικάνικης αντικουλτούρας. Κύριο πρόβλημα των νεοφιλελεύθερων αποτελούσε η το κοινωνικό κράτος (welfare state), ένα ενδοσυστημικό κουβάρι που ενισχύονταν απο δηλώσεις συμπόνοιας κρατικών φορέων υπέρ των θυμάτων της αστυνομικής βίας και έπαιρνε σάρκα και οστά απο τις οργανώσεις που αναφέραμε, το γυναικείο κίνημα, του χίπις, τους μπιτνικ κτλ. Ο Dirty Harry αποτελεί την έξοδο απο αυτό το πρόβλημα αφού ενσαρκώνει την εικόνα “πολύ κράτος, ελάχιστη διακυβέρνηση” και που εκφράζεται καλύτερα μέσα απο τη φράση του Φουκώ “κυβερνούμε λίγο”. Επιπλέον, βρισκόμαστε σε ψυχροπολεμική περίοδο και η κόκκινη απειλή στοιχειώνει ολόκληρο το φαντασιακό της επίσημης Αμερικής.
Μέσα σε αυτές τις ιστορικο-πολιτικές συνθήκες, οι θεατές για ακόμη μια φορά παρερμήνευσαν μια ταινία μαζικής κατανάλωσης και κουλτούρας μη μπορώντας να διαχωρίσουν την αλήθεια απο το ψέμα, το μύθο απο την πραγματικότητα. Ο “κακός” της υπόθεσης Andrew Robinson (Scorpio) δέχτηκε απειλές για τη ζωή προφανώς απο αφελείς θεατές της ταινίας. Η κόκκινη μάσκα που φορούσε κατά τη διάρκεια της ταινίας ταυτίστηκε σημειολογικά με την “κόκκινη απειλή” και κατάφερε να φοβίζει και να τρομοκρατεί αυτόνομα το κοινό ακόμα και μετά την έξοδο απο τις αίθουσες. Στην προκειμένη περίπτωση δεν μπορούμε να καταφύγουμε στην ασυλία της περίπτωσης του “The world of the worlds” αλλά η γραμμή ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα φαίνεται ότι παρέμεινε δυσδιάκριτη.

Διαβάστε: “Ο Βρώμικος Χάρυ ώς κοινωνικό αίτημα ” ΠΑΝΟΠΤΙΚόΝ 8, τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης.